İş Kazası Tazminat Davası Şartları ve Süreci

İş kazası tazminat davası, hastane çıkışında değil çoğu zaman aylar sonra gündeme gelir. İlk günlerde tedavi ve rapor yazışmaları her şeyin önündedir. Kalıcı bir kayıp ortaya çıktığında ise soru netleşir. Kim, ne kadar ve hangi mahkemede sorumlu tutulacaktır.

Sorumluluğun temeli, işverenin çalışanını gözetme borcudur. İşveren gerekli güvenlik önlemlerini almamışsa doğan zararı karşılamak zorundadır. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun yaptığı ödemeler bu borcu tamamen ortadan kaldırmaz. Kurum ödemesi ile gerçek zarar arasındaki fark, açılacak davanın konusunu oluşturur.

İş kazası tazminat davası, 5510 sayılı Kanun m.13 kapsamındaki olayda işverenin kusuru bulunması halinde iş mahkemesinde açılır. Talep, maddi ve manevi tazminatı içerir. Zamanaşımı süresi kural olarak 10 yıldır. İşveren kazayı 3 iş günü içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Bu davalarda arabuluculuk dava şartı değildir.

5510 Sayılı Kanun m.13 Kapsamında İş Kazası Tanımı

Kaza, yalnızca işyeri sınırları içinde gerçekleşen olaylar değildir. Kanun beş ayrı durumu sayar ve her birinde olayın sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hale getirmesini arar. Olayın hemen veya sonradan etki doğurması sonucu değiştirmez.

Kanunda sayılan iş kazası halleri

Kanun aşağıdaki durumlarda meydana gelen olayı iş kazası sayar. Her bent, çalışma ilişkisi ile olay arasında bir bağ kurulmasını gerektirir.

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
• Yürütülmekte olan iş nedeniyle
• Görevli olarak başka yere gönderilme halinde
• Emziren kadının süt izni sırasında
• İşverence sağlanan servisle gidiş gelişte

İşyeri dışında geçen olayların iş kazası sayılması

İşveren tarafından başka bir yere gönderilen çalışanın asıl işini yapmadığı zamanlarda geçirdiği olay da iş kazasıdır. Şantiyeye malzeme almaya giden işçinin yolda düşmesi bu kapsamdadır. Belirleyici ölçüt, bulunulan yerde işveren talimatıyla bulunulmasıdır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu bu halleri tek tek düzenlemektedir.

Servis aracındaki kazalar

İşverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve geliş sırasında meydana gelen olay iş kazası sayılır. Aracın işverene ait olması şart değildir, anlaşmalı bir firmanın servisi de aynı sonucu doğurur. Kendi aracıyla veya toplu taşımayla gelen işçinin yolda geçirdiği kaza kural olarak kapsam dışındadır. Yol parası ödenmesi tek başına yeterli görülmez.

Uzaktan çalışmada iş kazası değerlendirmesi

Evden çalışan işçinin iş görme edimini yerine getirdiği sırada geçirdiği olay iş kazası niteliği taşıyabilir. Belirleyici olan, faaliyetin işverenin talimatı doğrultusunda ve çalışma saatleri içinde yürütülmesidir. Ev içinde kişisel bir işle uğraşırken meydana gelen olay bu kapsama girmez. İşverenin uzaktan çalışanlar için de risk değerlendirmesi yapması gerekmektedir.

İş kazası ile meslek hastalığı ayrımı

İş kazası ani ve dıştan gelen bir olaydır. Meslek hastalığı ise işin niteliğinden kaynaklanan tekrarlayan bir sebebe bağlı olarak zamanla ortaya çıkar. Gürültülü ortamda çalışan işçinin işitme kaybı meslek hastalığıdır. İki halde de tazminat sorumluluğu doğar, ancak bildirim usulü ve tespit yöntemi farklıdır.

İş Kazası Bildirim Süreleri ve Yükümlülükler

Bildirim, davanın temelini oluşturan ilk resmi kayıttır. Kaydın hiç oluşmaması, olayın iş kazası sayılmasını sonradan tartışmalı hale getirir. Süreler kısa olduğundan yakınların da devreye girmesi gerekebilir.

Bildirim veya işlem	Süre	Merci
Kolluğa bildirim	Derhal	Kolluk
SGK kaza bildirimi	3 iş günü	SGK
Şikayet süresi	6 ay	Savcılık
Rapora itiraz	2 hafta	Mahkeme
Dava zamanaşımı	10 yıl	İş mahkemesi

İşverenin SGK’ya 3 iş günü içinde bildirimi

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek zorundadır. Süre iş günü üzerinden sayıldığından hafta sonu ve resmi tatiller hesaba katılmaz. Bildirim elektronik ortamdan yapılır. Geç bildirim halinde, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.

Kolluğa derhal bildirim yükümlülüğü

Kaza, meydana geldiği yerdeki kolluk kuvvetlerine gecikmeksizin bildirilir. Ölümlü ve ağır yaralanmalı olaylarda bu bildirim olay yeri incelemesinin yapılmasını sağlar. Tutulan tutanak, sonraki kusur incelemesinin temel belgesi haline gelir. Bildirim yapılmadığında olay yeri değiştirilmiş olur ve delil kaybı doğar.

İşçinin veya yakınlarının bildirim hakkı

İşveren bildirim yapmazsa işçi veya yakınları doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurabilir. Hastane kayıtları, tanık beyanları ve varsa kolluk tutanağı başvuruya eklenir. Kaza sonrası iş sözleşmesi sona ermişse sigorta bildirgesindeki SGK işten çıkış kodları da ayrıca kontrol edilmelidir. Yanlış kayıt sonradan düzeltme talebi gerektirir.

Bildirim yapılmazsa idari para cezası

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, bildirim yükümlülüğüne aykırılığı idari para cezasına bağlamıştır. Ceza, iş müfettişi denetiminde veya Kurumun kendi tespitiyle uygulanır. Bildirim yapılmaması ayrıca işverenin kusur değerlendirmesinde aleyhine yorumlanır. Kaydı gizleme çabası, tazminat davasında işverenin savunmasını zayıflatan bir unsur olarak görülmektedir.

İş kazası tespit davası ne zaman açılır?

Kurum olayı iş kazası saymazsa veya hiç kayıt oluşmamışsa tespit davası açılır. Dava iş mahkemesinde, Sosyal Güvenlik Kurumu ile işveren hasım gösterilerek görülür. Tespit kararı kesinleşmeden gelir bağlanması ve tazminat hesabı yapılamaz. İki dava birlikte yürütülebilir, ancak tazminat davası tespitin sonucunu bekler.

İşverenin İSG Yükümlülükleri (6331 Sayılı Kanun)

Sorumluluğun ölçüsü, kanunun işverene yüklediği önlem alma borcudur. 6331 sayılı Kanun m.4, işvereni çalışanların sağlığını korumak için her türlü tedbiri almakla yükümlü kılar. Yükümlülük, işçinin dikkatsizliğiyle ortadan kalkmaz.

Risk değerlendirmesi yapma zorunluluğu

Her işyeri, tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla risk değerlendirmesi yaptırmak zorundadır. Belge, işyerindeki tehlikeleri ve alınacak önlemleri gösterir. Kaza sonrası mahkeme öncelikle bu raporun varlığını ve güncelliğini sorar. Değerlendirmede tespit edilmiş bir riskin gerçekleşmesi halinde işverenin kusur oranı belirgin biçimde yükselir.

İSG eğitimi verme ve belgelendirme

Çalışanlara işe başlamadan önce ve belirli aralıklarla iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi zorunludur. Eğitimin konusu, süresi ve katılımcı imzaları belgelenir. İmzasız katılım listeleri eğitimin yapıldığını ispatlamaz. Yaptığı işin risklerini bilmeyen çalışanın kazasında kusur büyük ölçüde işverene yüklenmektedir.

Kişisel koruyucu donanım temini

Baret, emniyet kemeri, gözlük ve benzeri donanımların temini işverenin borcudur. Temin tek başına yeterli değildir, kullanımın denetlenmesi de gerekir. Zimmet tutanağı bulunan ancak sahada kullanılmadığı görülen donanımlarda işveren denetim eksikliğinden sorumlu tutulur. Donanımın standartlara uygunluğu ayrıca incelenir.

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme

İşyeri, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirmek zorundadır. Görevlendirme sözleşmeleri, saha ziyaret kayıtları ve yazılan öneri defteri dosyaya istenir. Öneri defterine yazılmış ama uygulanmamış bir tedbir, işverenin bilerek hareket ettiğini gösterir. Görevlendirilen kişilerin sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.

Objektif özen borcu ve TBK m.417 sorumluluğu

Türk Borçlar Kanunu m.417, işvereni hizmet ilişkisinde çalışanın kişiliğini korumakla ve sağlığını gözetmekle yükümlü tutar. Aynı madde, bu borca aykırılıktan doğan sorumluluğa sözleşmeye aykırılık hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Ölçü, ortalama bir işverenin değil özenli bir işverenin davranışıdır. Mevzuata uyum, tek başına sorumluluktan kurtarmaz.

Kusur Tespiti ve Bilirkişi İncelemesi

Tazminatın tutarını belirleyen ilk unsur kusur dağılımıdır. Mahkeme, iş sağlığı ve güvenliği alanında bilirkişi görevlendirir ve tarafların kusur oranlarını yüzde olarak tespit ettirir. Oran, hesaplanan zarara doğrudan uygulanır.

İşveren kusurunun belirlenmesi

Bilirkişi, olayın oluş biçimini mevzuattaki önlem yükümlülükleriyle karşılaştırır. Eksik korkuluk, bakımsız makine, yetersiz eğitim ve denetimsizlik gibi başlıklar tek tek incelenir. Her eksiklik, olayın meydana gelmesindeki payı ölçüsünde kusur olarak yazılır. Uygulamada işverene yüklenen oran çoğu dosyada yarının üzerinde belirlenmektedir.

İşçinin müterafik kusuru ve tazminattan indirim

Zararın doğmasında işçinin de payı varsa hesaplanan tazminattan bu oranda indirim yapılır. Talimatlara aykırı davranmak, koruyucu donanımı kullanmamak ve alkollü çalışmak tipik örneklerdir. İndirim, Türk Borçlar Kanunu m.52 uyarınca hakim tarafından takdir edilir. İşverenin denetim eksikliği varsa işçiye yüklenen oran düşük tutulmaktadır.

Kaçınılmazlık faktörü

Her önlem alınmış olmasına rağmen olayın gerçekleşmesi kaçınılmazlık olarak adlandırılır. Bu pay, tarafların hiçbirine kusur olarak yazılmaz. Kaçınılmazlık halinde işverenin sorumluluğu tamamen ortadan kalkmaz, hakkaniyet gereği zararın bir bölümünden sorumlu tutulur. Oran genellikle sınırlı bir yüzde olarak belirlenir.

İSG uzmanı bilirkişi raporu

Rapor, olay yeri tespitleri, ifadeler, kolluk tutanağı ve işyeri belgeleri üzerinden hazırlanır. Kusur oranları işveren, çalışan ve varsa üçüncü kişiler arasında dağıtılır. Raporun mevzuat maddelerine tek tek atıf yapması beklenir. Gerekçesiz oran dağıtımı yapan raporlar istinaf aşamasında bozulma sebebi olmaktadır.

Rapora itiraz ve ek rapor talebi

Bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtirazda hangi tespitin hangi belgeyle çeliştiği somut olarak gösterilir. Mahkeme gerekli görürse ek rapor alır ya da yeni bir heyet görevlendirir. İtirazın teknik biçimde hazırlanması için danışmanlık veren avukatlar ile birlikte çalışılması yararlı olur.

Maluliyet Oranı ve Sürekli İş Göremezlik Tespiti

Tazminatın ikinci belirleyicisi, meslekte kazanma gücündeki kayıp oranıdır. Oran, sağlık kurulu raporuyla belirlenir ve hesabın tamamına yansır. Yüzde on ve üzerindeki kayıplarda Kurum ayrıca gelir bağlar.

SGK sağlık kurulu raporu süreci

Tedavi tamamlandıktan sonra Kurum, sigortalıyı yetkili sağlık hizmet sunucusuna sevk eder. Düzenlenen rapor Kurum sağlık kurulunca değerlendirilir ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı belirlenir. Karara karşı itiraz yolu açıktır. Rapor tarihi, kontrol muayenesi öngörülmüşse ileride oranın değişebileceği anlamına gelir.

Sürekli iş göremezlik geliri bağlanması şartları

Meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde on olarak tespit edilen sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Gelir, kaybın derecesine ve sigortalının kazancına göre hesaplanır. Yüzde onun altındaki kayıplarda gelir bağlanmaz, ancak tazminat davası açma hakkı devam eder. Gelir, tazminat hesabında ayrıca denkleştirilir.

Adli Tıp Kurumu ve üniversite hastanesi raporları

Mahkeme, Kurum raporuyla yetinmeyip Adli Tıp Kurumu’ndan veya üniversite hastanesinden rapor isteyebilir. Tazminat hesabında esas alınacak oran bu rapora göre belirlenir. Kurum oranı ile mahkeme raporundaki oran farklı çıkabilmektedir. Farklılık halinde hesap, yargılamada benimsenen oran üzerinden yapılır.

Meslekte kazanma gücü kaybı oranının hesaba etkisi

Oran, işçinin kalan çalışma ömrü boyunca uğrayacağı kazanç kaybının çarpanıdır. Yüzde yirmi kayıp, aynı gelirdeki bir işçide yüzde on kayba göre yaklaşık iki kat tazminat doğurur. Oranın yükselmesi manevi tazminat takdirini de etkiler. Bu nedenle rapor süreci dosyanın en kritik aşamasıdır.

Geçici iş göremezlik ödeneği

İstirahatli geçen dönem için Kurum tarafından günlük ödenek verilir. Ödenek, yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi oranındadır. İşveren aynı dönem için ücret ödemişse mükerrer ödeme yapılmaz. Ödenek ile gerçek ücret arasındaki fark, tazminat davasında ayrıca talep edilebilir.

İş Kazasında Talep Edilebilecek Tazminat Türleri

Talepler iki ana başlıkta toplanır. Maddi tazminat malvarlığında oluşan somut kaybı, manevi tazminat ise acı ve elemi karşılar. Her ikisi aynı dava içinde istenebilir.

Tazminat türü	Talep eden	Dayanak
Maddi tazminat	Yaralanan işçi	TBK m.54
Manevi tazminat	Yaralanan işçi	TBK m.56
Destekten yoksunluk	Hak sahipleri	TBK m.53
Yakının manevi zararı	Yakınlar	TBK m.56
Cenaze gideri	Hak sahipleri	TBK m.53

Maddi tazminat iş gücü kaybı zararını karşılar

Türk Borçlar Kanunu m.54, bedensel zarar kalemlerini tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayar. Hesap, işçinin kalan ömrü boyunca elde edeceği gelirin maluliyet oranıyla çarpımına dayanır. Kurum tarafından bağlanan gelir bu tutardan düşülür.

Manevi tazminat (TBK m.56)

Hakim, bedensel zarara uğrayan kişiye uygun bir miktar para ödenmesine karar verebilir. Takdirde olayın ağırlığı, tarafların ekonomik durumu, kusur oranı ve kalıcı iz derecesi birlikte gözetilir. Manevi tazminat bölünemez, tek bir kalemde istenir. Zenginleşme aracı olmayacak ancak zararı hissettirmeyecek bir miktar belirlenmektedir.

Tedavi giderleri ve bakıcı gideri

Kurum tarafından karşılanmayan tedavi ve protez giderleri işverenden istenebilir. Ağır maluliyet hallerinde işçinin günlük yaşamını sürdürebilmesi için bakıcı gideri de talep edilir. Bakıcının aile bireyi olması talep hakkını ortadan kaldırmaz. Gider, asgari ücret üzerinden ve kalan ömür süresi dikkate alınarak hesaplanır.

Yakınların manevi tazminat talebi

Ölüm halinde eş, çocuk, anne, baba ve kardeşler manevi tazminat isteyebilir. Ağır bedensel zarar hallerinde de yakınlara manevi tazminat hükmedilmektedir. Talebin kabulü için yakınlığın yanı sıra fiili bağın da ortaya konması beklenir. Aynı ev içinde yaşama ve olaya tanık olma, takdir edilen miktarı yükselten unsurlardır.

Kazanç kaybı hesabında TRH-2010 tablosu ve PMF

Hesapta işçinin bakiye ömrü, güncel yaşam tablosu esas alınarak belirlenir. Yargı uygulamasında TRH-2010 tablosu tercih edilmekte, eski PMF cetveli terk edilmiş bulunmaktadır. Aktif çalışma dönemi ile pasif dönem ayrı ayrı hesaplanır. Pasif dönem kazancı asgari ücret üzerinden alınır ve tutar teknik faiz uygulanarak bugünkü değere indirgenir.

Ölümlü İş Kazasında Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

Ölümle sonuçlanan kazada tazminatı işçinin kendisi değil desteğinden yoksun kalanlar ister. Talep, mirasçılık sıfatından değil fiilen destek görmekten doğar. Bu ayrım, hak sahiplerinin belirlenmesinde belirleyicidir.

Hak sahipleri arasında eş, çocuk, anne-baba yer alır

Eş ve çocuklar için destek görüldüğü karine olarak kabul edilir. Anne ve baba bakımından destek ilişkisinin somut olarak ortaya konması beklenir, ancak düşük gelirli ailelerde bu ilişki yaşamın olağan akışına göre kabul edilmektedir. Kardeşler kural olarak hak sahibi sayılmaz. Nişanlı ve resmi olmayan birliktelikler ise ayrıca değerlendirilir.

Destek süresinin ve payların hesaplanması

Ölenin bakiye ömrü ile hak sahiplerinin destek görecekleri süre karşılaştırılır ve kısa olan esas alınır. Çocuklar için destek, eğitim durumuna göre belirlenen yaşa kadar sürer. Gelirden ölenin kendi payı ayrıldıktan sonra kalan kısım hak sahipleri arasında paylaştırılır. Eşin payı, çocuk sayısı arttıkça azalır.

Ölüm geliri bağlanması ve SGK hakları

Kurum, hak sahiplerine ölüm geliri bağlar ve cenaze yardımı öder. Eşe ve çocuklara bağlanan gelir oranları kanunda belirlenmiştir. Bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatından düşülür. Kurum ödemesi olmayan kalemler için talep hakkı tam olarak devam eder.

Cenaze gideri ve manevi tazminat

Cenaze giderleri Türk Borçlar Kanunu m.53 kapsamında istenebilir. Kurumun ödediği cenaze yardımını aşan kısım işverenden talep edilir. Manevi tazminat ise her hak sahibi için ayrı ayrı takdir edilir ve tek kalemde toplanmaz. Miktar belirlenirken ölenin yaşı, hak sahiplerinin durumu ve kusur dağılımı birlikte değerlendirilir.

Eşin evlenme ihtimalinin (AYİM) hesaba etkisi

Sağ kalan eşin yeniden evlenme ihtimali, destek süresini kısaltan bir unsur olarak hesaba katılır. Oran, yaş ve çocuk sayısına göre hazırlanmış tablolardan bulunur. Genç yaşta ve çocuksuz eşlerde ihtimal yüksek, ileri yaşta ve çocuklu eşlerde düşük kabul edilir. Fiilen yeniden evlenilmişse destek o tarihte sona ermiş sayılır.

SGK Ödemelerinin Tazminattan Mahsubu ve Rücu

Kurum ödemeleri ile işverenin tazminat borcu iç içe geçer. Aynı zararın iki kez karşılanmaması için denkleştirme yapılır. İşverene karşı ise Kurumun ayrı bir talep hakkı doğar.

Bağlanan gelirin peşin sermaye değerinin denkleştirilmesi

Sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm geliri bağlanmışsa, gelirin ilk peşin sermaye değeri hesaplanan maddi tazminattan indirilir. İndirim yalnızca aynı nitelikteki zarar kalemi için yapılır. Manevi tazminattan denkleştirme yapılmaz. Kurum kayıtlarının dosyaya celbedilmesi bu nedenle zorunludur.

SGK’nın işverene rücu davası açması

Kurum, sigortalıya ve hak sahiplerine yaptığı ödemeleri kusurlu işverenden geri isteyebilir. Talep, işverenin kusur oranıyla sınırlıdır. Rücu davası ayrı bir dosya olarak yürütülür ve işçinin açtığı tazminat davasından bağımsızdır. İşverenin sorumluluk sigortası bulunuyorsa poliçe kapsamı ayrıca incelenir.

Denkleştirmenin tazminat tutarına etkisi

Kurumun bağladığı gelir yüksekse maddi tazminat talebinin önemli bir bölümü karşılanmış olur. Böyle dosyalarda dava değeri esasen manevi tazminat ile karşılanmayan farka indirgenir. Denkleştirmenin doğru yapılabilmesi için gelir başlangıç tarihi ve artış oranları hesaba girer. Kurumdan alınacak yazının güncel olması gerekir.

Ceza mahkemesi kararının hukuk davasına etkisi

Ceza mahkemesinin maddi olayın varlığına ilişkin kesinleşmiş tespitleri hukuk hakimini bağlar. Kusurun hukuki değerlendirmesi ise hukuk mahkemesine aittir. Beraat kararı, tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ceza dosyasındaki keşif ve bilirkişi raporları tazminat davasında delil olarak kullanılır.

Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı Süresi

Dava, işverenin bulunduğu yer ya da işin yapıldığı yer iş mahkemesinde açılır. Zamanaşımı süresi kural olarak on yıldır. Sürenin ne zaman başladığı, dosyaların önemli bir bölümünde tartışma konusu olur.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Ölüm halinde hak sahipleri işçi olmasa da aynı mahkeme görevlidir. Yetki bakımından işçi, işverenin yerleşim yeri ile işin görüldüğü yer arasında seçim yapabilir.

10 yıllık zamanaşımı süresi ve başlangıcı

İşverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılıktan doğduğundan on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Süre kural olarak kaza tarihinde işlemeye başlar. Kısa süreli haksız fiil zamanaşımı bu davalarda uygulanmaz. Sürenin uzunluğu, geç açılan davalarda delil kaybı riskini ortadan kaldırmaz.

Zararın öğrenilmesi ile başlayan süre

Maluliyet oranı sonradan artmışsa veya kalıcı sonuç yıllar sonra ortaya çıkmışsa süre, zararın öğrenildiği tarihte başlar. Rapor tarihinden sonra açılan davalarda bu kabul benimsenmektedir. Artan maluliyet için ek dava açılması da mümkündür. Yeni rapor tarihi, ek talep bakımından yeni bir başlangıç oluşturur.

Ceza zamanaşımının uzaması hali

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunundaki zamanaşımı daha uzunsa, tazminat talebi için de o süre uygulanır. Taksirle ölüme neden olma suçunda ceza zamanaşımı on yılı aşabilmektedir. Kural, geç fark edilen ağır olaylarda hak arama imkanını korur. Ceza soruşturması açılmamış olması bu hükmün uygulanmasını engellemez.

İş kazası tazminat davalarında arabuluculuk zorunluluğu bulunmaması

İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin rücu davaları, dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Dava doğrudan açılır. Kıdem ve ihbar gibi işçilik alacakları aynı dosyada isteniyorsa o kalemler için arabulucuya başvurulması gerekir. Ayrılmanın sonuçları için istifa eden işçinin hakları ile 1475 sayılı İş Kanunu madde 14 hükmü birlikte değerlendirilir.

Taksirle Yaralama ve Ölüme Neden Olma Suçlarının Cezası

İş kazası çoğu zaman ceza sorumluluğunu da doğurur. Soruşturma, tazminat davasından bağımsız yürür ve farklı bir mahkemede sonuçlanır. İki dosya arasındaki bilgi akışı yine de belirleyicidir.

TCK m.85 ve m.89 kapsamındaki suçlar

Taksirle ölüme neden olma Türk Ceza Kanunu m.85’te, taksirle yaralama m.89’da düzenlenmiştir. Birden fazla kişinin ölümü veya yaralanması halinde ceza artırılır. Bilinçli taksir kabul edilirse ceza ayrıca yükselir. İşyerinde alınmayan önlemin öngörülebilir olması, bilinçli taksir değerlendirmesinde esas alınır.

Şikayet süresi ve resen soruşturma halleri

Basit taksirle yaralamada soruşturma şikayete bağlıdır ve şikayet süresi fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Bilinçli taksirle işlenen yaralama ile ölümle sonuçlanan olaylarda savcılık resen soruşturma başlatır. Şikayetten vazgeçme, şikayete bağlı suçlarda davayı düşürür. Tazminat hakkı bu vazgeçmeden etkilenmez.

İşveren ile İSG uzmanının sorumluluğu

Ceza sorumluluğu kişiseldir ve şirketin tüzel kişiliğine değil yöneticilerine yüklenir. İşveren vekili, saha şefi ve iş güvenliği uzmanı görev tanımları ölçüsünde sorumlu tutulur. Öneri defterine yazılıp uygulanmayan tedbirler uzman lehine, işveren aleyhine değerlendirilir. Görev dağılımının yazılı olmaması sorumluluğu üst yönetimde toplar.

Ceza dosyasının hukuk davasında delil olarak kullanılması

Ceza dosyasındaki olay yeri inceleme tutanağı, tanık ifadeleri ve bilirkişi raporu tazminat davasına celbedilir. Bu belgeler, kaza anına en yakın tarihte toplandığı için delil değeri yüksektir. Hukuk mahkemesi kusur konusunda kendi bilirkişisini görevlendirir. Kesinleşmiş ceza kararı beklenmeden tazminat davası açılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Aşağıdaki cevaplar iş kazası dosyalarında en sık iletilen sorulara ilişkindir. Her cevap kendi başına anlamlıdır. Somut olayın koşulları farklıysa değerlendirme de değişir ve belgelerin ayrıca incelenmesi gerekir.

İş kazası tazminat davası kaç yıl içinde açılmalı?

Kural olarak on yıl içinde. Süre kaza tarihinde işlemeye başlar. Kalıcı sonuç sonradan ortaya çıkmışsa zararın öğrenildiği tarih esas alınır. Fiil suç oluşturuyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Beklemek delil kaybına yol açtığından erken başvuru tercih edilir.

İşe gidiş gelişte olan kaza iş kazası sayılır mı?

İşverence sağlanan bir taşıtla gidiş geliş sırasında meydana gelmişse sayılır. Servis aracının işverene ait olması gerekmez, anlaşmalı firma araçları da kapsamdadır. Kendi aracıyla veya toplu taşımayla gelen işçinin yolda geçirdiği kaza kural olarak iş kazası sayılmaz. Yol ücreti ödenmesi sonucu değiştirmez.

SGK’dan gelir alıyorum, ayrıca tazminat davası açabilir miyim?

Açabilirsiniz. Kurumun bağladığı gelir, gerçek zararın tamamını karşılamaz. Bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri hesaplanan maddi tazminattan düşülür, kalan fark işverenden istenir. Manevi tazminattan ise böyle bir indirim yapılmaz ve talep tam olarak değerlendirilir.

İş kazasında kendi kusurum varsa tazminat alabilir miyim?

Alabilirsiniz. Kendi kusurunuz tazminatı ortadan kaldırmaz, yalnızca kusur oranınız kadar indirim yapılmasına yol açar. Yüzde yirmi kusurlu bulunan işçi, hesaplanan zararın yüzde sekseni oranında tazminat alır. İşverenin denetim eksikliği bulunuyorsa işçiye yüklenen oran düşük tutulmaktadır.

Tazminat tutarı nasıl hesaplanır?

Hesapta işçinin geliri, maluliyet oranı, bakiye ömrü ve kusur dağılımı birlikte kullanılır. Aktif ve pasif çalışma dönemleri ayrı hesaplanır, bulunan tutar bugünkü değere indirgenir. Kusur oranı düşülür, Kurumun bağladığı gelirin peşin sermaye değeri mahsup edilir. Manevi tazminat ise hakim tarafından takdir edilir.

İşveren iş kazasını SGK’ya bildirmezse ne olur?

İşveren idari para cezasıyla karşılaşır ve bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği kendisinden tahsil edilir. İşçi veya yakınları doğrudan Kuruma başvurabilir. Kurum olayı iş kazası saymazsa iş mahkemesinde tespit davası açılır. Bildirim yapılmaması kusur değerlendirmesinde de aleyhe sonuç doğurur.

Ölümlü iş kazasında kimler tazminat talep edebilir?

Ölenin desteğinden yoksun kalanlar talep edebilir. Eş ve çocuklar bakımından destek görüldüğü kabul edilir. Anne ve baba için destek ilişkisinin ortaya konması beklenir. Kardeşler kural olarak hak sahibi sayılmaz. Yakınlar ayrıca kendi adlarına manevi tazminat isteyebilir.

İş kazası davasında arabulucuya başvurmak zorunlu mu?

Zorunlu değildir. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır. Dava doğrudan iş mahkemesinde açılır. Aynı dosyada kıdem veya fazla çalışma gibi işçilik alacakları isteniyorsa o kalemler için arabulucuya başvurulması gerekir.

İş Kazası Dosyanız İçin Online Danışmanlık

Dosyanın yönü, kaza sonrası toplanan belgelerle belirlenir. Kolluk tutanağı, hastane kayıtları ve işyeri güvenlik belgeleri birlikte incelendiğinde kusur tablosu büyük ölçüde ortaya çıkar. Değerlendirme online danışmanlık alanları kapsamında uzaktan yürütülebilir.

SGK kaza bildirimi, rapor, tutanak hazırlanır

Bildirim yapılmamışsa Kuruma başvuru metni hazırlanır ve elektronik ortamdan iletilir. Hastane epikrizleri, istirahat raporları ve varsa iş güvenliği eğitim kayıtları toplanır. Tanık listesi kaza anına yakın tarihte oluşturulur. Belgelerin erken toplanması, yıllar sonra yapılacak incelemenin temelini kurar.

Ön değerlendirmede incelenen hususlar

Olayın 5510 sayılı Kanun kapsamına girip girmediği, işverenin önlem eksikliği, maluliyet beklentisi ve zamanaşımı durumu birlikte ele alınır. Kaza sonrası iş ilişkisi sona ermişse istifa eden işçinin kıdem tazminatı ve istifa eden işçi tazminat alabilir mi başlıklarındaki değerlendirmeler de dosyaya eklenir.

Şehir dışından uzaktan süreç takibi

Vekaletname noterden çıkarılıp elektronik olarak iletilir, dava dosyası UYAP üzerinden izlenir. Duruşmalara elektronik ortamdan katılım mümkündür. Bilirkişi raporları tebliğ edildiğinde iki haftalık itiraz süresi içinde değerlendirme yapılır. Farklı şehirde tedavi gören çalışanlar için bu düzen yol ve zaman kaybını ortadan kaldırır.

Danışmanlık talebi için iletişim adımları

Talep formu doldurularak olayın özeti ve belgeler iletilir, ardından görüşme saati belirlenir. Kaza sonrası iş ilişkisi sona ermişse 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu kapsamındaki haklar da aynı görüşmede gözden geçirilir. Görüşme sonunda dava yolu, süreler ve belge eksikleri yazılı olarak çıkarılır.